Colosseum in Rome: vervroegde sluiting om 18.30 uur vanaf oktober met laatste toegang om 17.30 uur

Een zondagsopening in het hart van het erfgoednetwerk van Lazio

De zondagsactie op 4 oktober opent de deuren van de staatssites in de regio Lazio binnen een uitzonderlijk erfgoedkader, waarbij het archeologische hart van de Italiaanse hoofdstad centraal staat. Het Flavisch amfitheater, universeel aangeduid als het Colosseum, vormt het belangrijkste herkenningspunt van dit monumentale geheel dat de aandacht trekt van een internationaal publiek en liefhebbers van de antieke geschiedenis.

Als onderdeel van het archeologische park van het Colosseum, samen met het Forum Romanum en de Palatijnse heuvel, bevindt het bouwwerk zich in een beschermde zone waar de bezoekersstromen worden gereguleerd door strikte praktische richtlijnen. De faam van het monument rust op twee millennia ononderbroken geschiedenis en symboliseert de bouwkracht van Rome, terwijl het een levendige culturele activiteit behoudt te midden van de moderne metropool.

Deze regionale schijnwerper herinnert aan de bijzondere positie die het monument inneemt in het stedelijke landschap, precies opgetrokken in het gebied tussen de Palatijn, de Esquilijn en de Coelius. Deze geografische ligging vloeit rechtstreeks voort uit de keuzes op het gebied van stadsplanning die tijdens de oudheid zijn gemaakt en die de Romeinse topografie tot op de dag van vandaag blijvend hebben gevormd.

Van keizerlijke oorsprong tot de drooglegging van het meer van Nero

De ontstaansgeschiedenis van deze reus van de techniek gaat terug tot de eerste eeuw van onze jaartelling, toen keizer Titus Flavius Vespasianus opdracht gaf tot de bouw van het grootste amfitheater ter wereld. Om dit omvangrijke project te verwezenlijken, koos de heerser de ruimte die voorheen werd ingenomen door het kunstmatige meer van de Domus Aurea, het enorme en luxueuze verblijf dat door keizer Nero in het centrum van de stad was gebouwd.

De gigantische werkzaamheden begonnen in 70 na Christus en werden tien jaar later voltooid, in 80 na Christus, onder het bewind van Titus, de zoon van Vespasianus. De populaire naam Colosseum deed in de loop der eeuwen zijn intrede vanwege de historische aanwezigheid van een kolossaal bronzen standbeeld van Nero, dat vlak naast de monumentale arena stond opgesteld.

Het architectonische grondplan maakt indruk met zijn opmerkelijke afmetingen: 189 meter lang, 156 meter breed en met een hoogte van ruim 48 meter beslaat het amfitheater een totale oppervlakte van 24.000 vierkante meter. Deze reusachtige ruimte werd ontworpen om plaats te bieden aan ongeveer 50.000 toeschouwers, verdeeld over een immense constructie met tribunes.

Arena, machinaties en het behoud van de ondergrondse ruimtes uit de vijfde eeuw

De uiterlijke gevelopbouw bestaat uit vier opeenvolgende geledingen, waarvan de eerste drie verdiepingen elk gevormd worden door tachtig bogen, elegant omlijst door halfzuilen. De vierde geleding kenmerkt zich door vierkante muurvlakken afgewisseld met vensters, voorzien van stenen kraagstenen en houten steunen die bedoeld waren om het immense canvaszeil, het velarium, te dragen dat het publiek moest beschermen tegen striemende regen of felle zon.

Binnenin omringden de met marmer beklede bakstenen tribunes van de cavea de centrale arena van 76 bij 46 meter, bestaande uit een houten vloer waarop een beschermende zandlaag rustte. Dit platform diende als toneel voor gladiatorengevechten, munera genoemd, jachtpartijen op wilde en exotische dieren die bekendstonden als venationes, en nagespeelde zeeslagen genaamd naumachiae.

Onder dit houten oppervlak herbergden de kelders een bedrijvig netwerk gewijd aan de nauwgezette voorbereidingen van de spelen, bezaaid met talloze verborgen luiken waaruit mensen en roofdieren verrassend opdoken. Deze theatrale verschijningen werden mogelijk gemaakt door hijsblokken verbonden met een ingenieus systeem van mechanische lieren, waarvan de houten onderdelen en touwen volledig werden verwoest tijdens de zware brand die het monument in 217 teisterde.

In bepaalde periodes van het jaar is het voor bezoekers mogelijk om af te dalen in deze lager gelegen ruimtes. Deze onderaardse zalen bezitten een onschatbare archeologische waarde doordat ze intact de staat bewaren waarin ze verkeerden aan het einde van de vijfde eeuw na Christus, het exacte moment waarop ze onder de grond bedolven raakten. In tegenstelling tot de hogere niveaus van het amfitheater hebben ze daardoor geen enkele wijziging ondergaan als gevolg van latere verbouwingen.

Transformaties, steengroeven en de fascinatie van schrijvers

De feestelijke en gewelddadige rol van het amfitheater kwam ten einde in de late oudheid toen keizer Valentinianus III in 438 de officiële afschaffing van gladiatorengevechten uitvaardigde. Dit keizerlijke decreet luidde een langdurige periode van verval in, waardoor het gigantische openbare bouwwerk tijdens de middeleeuwen en de renaissance geleidelijk veranderde in een openluchtsteengroeve voor bouwmaterialen.

Aanzienlijke hoeveelheden steen uit de antieke galerijen werden zodoende weggehaald voor de bouw van nieuwe Romeinse architectonische meesterwerken, met name de Sint-Pietersbasiliek. De verlaten arcades vonden tijdens deze woelige eeuwen ook andere alledaagse functies en dienden af en toe als woonruimte, ambachtelijke werkplaats of schaapskooi om dieren onderdak te bieden.

In het tijdperk van de romantiek trok de krachtige aantrekkingskracht van de ruïnes vooraanstaande westerse schrijvers en kunstenaars aan, onder wie Shelley, Byron, Dickens, Thomas Cole en Henry James. Schrijver Stendhal zag in het gebouw de mooiste overblijfselen van het Romeinse volk en bekende in zijn reisnotities dat als hij de macht van een tiran had, hij het Colosseum simpelweg zou laten afsluiten om er tijdens zijn Romeinse verblijven in eenzaamheid van te genieten.

Vandaag de dag is het Flavisch amfitheater allerminst een heiligdom dat vastgeroest zit in het verleden; het blijft regelmatig tijdelijke erfgoedtentoonstellingen en moderne voorstellingen verwelkomen, waarmee het zijn functie als podium voortzet binnen een kader dat zorgvuldig wordt beheerd door de Italiaanse administratie voor cultureel erfgoed.

Toegangsregels en openingstijden voor de maand oktober

Voor degenen die van plan zijn het monument te bezoeken tijdens de actie op de eerste zondag van oktober, is een goede planning van de tijd van essentieel belang. Van 1 tot en met 24 oktober hanteert het officiële tijdschema een opening van de deuren vanaf 8.30 uur in de ochtend, met een geplande sluiting om 18.30 uur. Bezoekers dienen er echter rekening mee te houden dat de laatste toegang strikt om 17.30 uur plaatsvindt, precies een uur voor sluitingstijd van de locatie.

Deze bepalingen maken deel uit van een duidelijk vastgelegde seizoensovergang: tot en met 30 september liepen de openingstijden namelijk van 8.30 tot 19.15 uur met een laatste toegang om 18.15 uur, terwijl vanaf 25 oktober tot en met 28 februari de deuren al om 16.30 uur sluiten met een uiterste toegang om 15.30 uur. Voor de rest van het jaar vermeldt de kalender eveneens de volledige jaarlijkse sluitingsdagen op 25 december en 1 januari.

Een bijzonder strikte toegangsvoorwaarde betreft de algemene circulatie tussen de verschillende sectoren van het park: aangezien het Forum Romanum en de Palatijn één aaneengesloten archeologische zone vormen, is elk vertrek uit het gebied definitief en biedt het ticket geen mogelijkheid tot een tweede toegang. Reserveringen, voorverkoop en updates verlopen via de officiële online kanalen of via de telefonische informatielijn op 06 21115843.

Wat de voorzieningen betreft, beschikt het complex aan de Piazza del Colosseo over aangepaste faciliteiten, waaronder rondleidingen in verschillende talen, audiogidsen, een boekwinkel en sanitaire voorzieningen die volledig toegankelijk zijn voor personen met een beperking, waardoor een ontdekking van de locatie mogelijk is met respect voor de integriteit van dit universele meesterwerk.