Nieuws
In Pompeï werden na 79 verlaten huizen tot in de vijfde eeuw hergebruikt
Opgravingen in de Insula Meridionalis onthullen een geleidelijke herbewoning van de Casa dei Mosaici Geometrici na de uitbarsting van 79 na Chr., waarbij ruimtes tot het midden van de vijfde eeuw werden omgevormd tot woon-, productie- en opslagplaatsen.
Na de uitbarsting begint een ander verhaal
Nieuw onderzoek in de Insula Meridionalis werpt een ander licht op Pompeï. De uitbarsting van 79 na Chr. betekende niet noodzakelijk het onmiddellijke einde van elke menselijke aanwezigheid in de bedolven huizen. In de Casa dei Mosaici Geometrici hebben archeologen verschillende aanwijzingen gevonden voor latere aanwezigheid, met activiteiten die zich geleidelijk voortzetten tot het midden van de vijfde eeuw na Chr. De ontdekking documenteert daarmee een lange fase van hergebruik, die lange tijd minder zichtbaar was dan de stad die door de ramp werd verstild.
Deze resultaten komen voort uit het project ‘Messa in Sicurezza, Consolidamento e Restauro dell’Insula Meridionalis, dal Tempio di Venere al Foro Triangolare. Regio VIII, Insulae 1, 2 e 7’, dat in september 2023 van start ging en op het moment van publicatie nog liep, op 21 augustus 2026. Archeologisch onderzoek in het huis maakte het mogelijk om veranderingen te onderscheiden die niet langer verband hielden met de oorspronkelijke huishoudelijke indeling van de domus, maar met nieuwe vormen van gebruik, aangepast aan een andere bewoning.
De studie werd gepubliceerd in de redactionele omgeving van de Archeologische Site van Pompeii, die ook Engelstalige inhoud verspreidt over ontdekkingen, onderzoek en het dagelijkse leven op de site. Deze redactionele aanwezigheid begeleidt de resultaten van de werkzaamheden en plaatst ze in een doorlopende wetenschappelijke actualiteit.
Domus worden omgevormd tot bruikbare ruimtes
Na de uitbarsting verloren sommige ruimtes van de oude huizen hun oorspronkelijke functie. Toch werden ze niet volledig aan hun lot overgelaten. De aangetroffen sporen wijzen op een huishoudelijk en productief hergebruik. Bestaande gebouwen werden aangepast aan concrete behoeften, in een context waarin men de beschikbare kamers opnieuw indeelde in plaats van hun oorspronkelijke inrichting te behouden.
De ingrepen werden vaak uitgevoerd met hergebruikte materialen. Oude structuren werden aangepast en aangevuld met installaties voor dagelijkse activiteiten. Voedselbereiding wordt aangetoond door kookvloeren, haarden en broodovens. De verwerking van graan blijkt uit de aanwezigheid van maalstenen, terwijl voedselvoorraden onder meer werden opgeslagen op houten planken.
Het geheel wijst op een pragmatische bewoning. De kamers zijn niet langer uitsluitend te begrijpen als onderdelen van een Romeins huis dat vóór 79 georganiseerd was. Ze werden plaatsen waar producten werden bereid, verwerkt en bewaard. Deze ontwikkeling is bijzonder belangrijk omdat ze alledaagse handelingen zichtbaar maakt, die minder monumentaal zijn dan de decoraties maar essentieel om het leven in het gebied na de verwoesting van de stad te begrijpen.
De aanwijzingen uit de westelijke sector
In de westelijke sector van de Casa dei Mosaici Geometrici, op niveau -1, wijzen verschillende elementen op residentieel hergebruik van de ruimtes na de uitbarsting. Ruimte 28 bevat vooral talrijke ronde gaten die bedoeld waren om palen in te plaatsen. Hun schikking, gegroepeerd langs de oostzijde van de kamer, kan verband houden met de installatie van een houten structuur.
De archeologen vermoeden dat het mogelijk om een plank of rek ging. Voorzichtigheid blijft geboden, omdat de resten geen volledige reconstructie van de inrichting opleveren. De concentratie en vorm van de gaten, samen met fragmenten van verkoold hout in de vulling, vormen echter een samenhangend geheel van aanwijzingen voor een functionele installatie in deze opnieuw gebruikte ruimte.
In het midden van ruimte 28 biedt een grote vierkante uitsparing een andere aanwijzing. Zij wordt geïnterpreteerd als de plaats waarin een dragende houten paal stond. Die paal kan een vloer of zelfs de dakbedekking van de ruimte hebben ondersteund. Deze hypothese laat zien dat het hergebruik niet alleen bestond uit het benutten van de bewaard gebleven muren, maar soms ook structurele ingrepen vereiste om de ruimtes opnieuw bewoonbaar of bruikbaar te maken.
Wat de vullingen vertellen
De vullingen van de paalgaten leverden verschillende categorieën materiaal op. Er werden fragmenten van verkoold hout aangetroffen, samen met kookwaar en een fragment van Afrikaanse terra sigillata. Afzonderlijk blijven deze elementen schaars. Samen wijzen ze echter op aanwezigheid na de uitbarsting van 79 na Chr. en versterken ze de interpretatie dat het huis later opnieuw werd gebruikt.
Het kookaardewerk verwijst naar activiteiten rond vuur en voedselbereiding, terwijl het verkoolde hout de sporen bewaart van structuren die in hun oorspronkelijke vorm verdwenen zijn. Ook het fragment van Afrikaanse terra sigillata vormt een materieel aanknopingspunt voor deze latere aanwezigheid. De bron benadrukt wel dat het geheel beperkt van omvang is, wat ertoe aanzet om vastgestelde waarnemingen te onderscheiden van voorgestelde reconstructies.
Deze combinatie maakt het mogelijk eerder een opeenvolging dan een op zichzelf staande gebeurtenis te reconstrueren. Het huis werd opnieuw gebruikt, ingericht en gedurende langere tijd bewoond. De sporen beschrijven geen eenmalige binnendringing in een ruïneus gebouw, maar een reeks handelingen die de geleidelijke verandering van de ruimtes na de ramp begeleidden.
Een aanwezigheid die meerdere eeuwen voortduurt
De aanwijzingen uit de Casa dei Mosaici Geometrici passen binnen een brede chronologie. De activiteiten na de uitbarsting ontwikkelden zich geleidelijk tot het midden van de vijfde eeuw na Chr. De duur is een van de meest concrete bijdragen van de studie: zij toont dat de verandering van gebruik niet kan worden teruggebracht tot één enkele fase die onmiddellijk op de uitbarsting volgde.
De installaties voor koken, malen en opslaan wijzen op terugkerende behoeften. Ze suggereren dat de ruimtes deel werden van een dagelijkse organisatie, met functies die konden veranderen afhankelijk van de bewoners en de periode. De huizen van de Insula Meridionalis verschijnen zo als herbruikbare structuren, die ondanks het verdwijnen van hun oorspronkelijke context nieuwe praktijken konden opnemen.
Deze interpretatie berust op bescheiden sporen: paalgaten, verkoolde fragmenten, aardewerk en installaties die rechtstreeks met de activiteiten verband houden. Hun belang ligt in hun onderlinge samenhang en hun plaats in de kamers. De studie verbindt architectonische veranderingen daarom met handelingen uit het dagelijks leven en volgt hoe een oud huis een ruimte wordt die aan nieuwe gebruiken is aangepast.
Van de late oudheid tot de tijd van de herinnering
De titel van de studie plaatst het onderzoek tussen het einde van de oudheid en de renaissance. De gedetailleerde elementen in de publicatie hebben vooral betrekking op het laatantieke hergebruik van de Casa dei Mosaici Geometrici, met een ontwikkeling van de activiteiten tot het midden van de vijfde eeuw. De verwijzing naar de renaissance wordt aangekondigd door het algemene kader van het artikel, maar de hier gepresenteerde waarnemingen richten zich voornamelijk op het gebruik na de uitbarsting en op de aanpassingen die in het huis zijn vastgesteld.
De werkzaamheden in de Insula Meridionalis maken deel uit van een operatie voor beveiliging, consolidatie en restauratie tussen de Tempel van Venus en het Driehoekige Forum, in Regio VIII, insulae 1, 2 en 7. De ontdekkingen in de Casa dei Mosaici Geometrici komen voort uit deze lopende interventie en tonen hoe werkzaamheden aan structuren ook nieuwe archeologische gegevens kunnen opleveren over de periodes na de uitbarsting.
In Pompeï wordt het beeld van een stad die in 79 na Chr. tot stilstand kwam dus aangevuld met dat van een plek die opnieuw werd gebruikt en veranderd. In ruimte 28 maken de palen, het verkoolde hout en de voorzieningen voor huishoudelijke activiteiten deze continuïteit zichtbaar. De Casa dei Mosaici Geometrici bewaart zo de herinnering aan meerdere opeenvolgende gebruiken, van het Romeinse huis tot de bewoningen die de ruïnes opnieuw in gebruik namen.
Bronnen: pompeiisites.org