Wiadomość
W Pompejach opuszczone po 79 roku domy wykorzystywano ponownie aż do V wieku
Wykopaliska w Insula Meridionalis ujawniają stopniowe ponowne zasiedlanie Casa dei Mosaici Geometrici po erupcji z 79 roku n.e., gdy poszczególne przestrzenie przekształcano w miejsca zamieszkania, produkcji i przechowywania aż do połowy V wieku.
Po erupcji zaczyna się inna historia
Nowe badania prowadzone w Insula Meridionalis zmieniają sposób postrzegania Pompejów. Erupcja z 79 roku n.e. nie musiała oznaczać natychmiastowego końca wszelkiej obecności ludzkiej w zasypanych domach. W Casa dei Mosaici Geometrici archeolodzy zidentyfikowali kilka śladów późniejszego użytkowania, a działalność w tym miejscu stopniowo trwała aż do połowy V wieku n.e. Odkrycie dokumentuje tym samym długi etap ponownego wykorzystywania przestrzeni, przez długi czas mniej widoczny niż miasto zastygłe w chwili katastrofy.
Wyniki te pochodzą z projektu „Messa in Sicurezza, Consolidamento e Restauro dell’Insula Meridionalis, dal Tempio di Venere al Foro Triangolare. Regio VIII, Insulae 1, 2 e 7”, rozpoczętego we wrześniu 2023 roku i nadal trwającego w momencie publikacji, 21 sierpnia 2026 roku. Badania archeologiczne przeprowadzone w domu pozwoliły wyróżnić przekształcenia, które nie należą już do pierwotnej organizacji przestrzennej rzymskich domus, lecz wiążą się z nowymi zastosowaniami, dostosowanymi do innego sposobu użytkowania.
Badanie opublikowano w serwisie Archeologicznego Parku Pompei, który udostępnia również anglojęzyczne materiały poświęcone odkryciom, badaniom i działalności tego miejsca. Ta obecność redakcyjna towarzyszy wynikom prac i wpisuje je w bieżący nurt śledzonych badań naukowych.
Domus przekształcone w użyteczne przestrzenie
Po erupcji niektóre pomieszczenia dawnych domów utraciły swoje pierwotne funkcje. Nie zostały jednak całkowicie porzucone. Odkryte ślady wskazują na ponowne użytkowanie o charakterze mieszkalnym i produkcyjnym. Istniejące budynki dostosowywano do konkretnych potrzeb, reorganizując dostępne pomieszczenia zamiast utrzymywać ich pierwotny układ.
Przebudowy często wykonywano z użyciem materiałów wtórnych. Dawne konstrukcje zmieniano i uzupełniano o instalacje przeznaczone do codziennych zajęć. Przygotowywanie żywności potwierdzają powierzchnie do gotowania, paleniska i piece chlebowe. O przetwarzaniu zbóż świadczy obecność żaren, natomiast przechowywanie produktów spożywczych odbywało się między innymi na drewnianych półkach.
Całość układa się w obraz pragmatycznego użytkowania. Pomieszczenia nie są już odczytywane wyłącznie jako elementy rzymskiego domu zorganizowanego przed 79 rokiem. Stały się miejscami, w których przygotowywano, przetwarzano i przechowywano produkty. Ta zmiana jest szczególnie istotna, ponieważ ujawnia zwyczajne czynności, mniej monumentalne niż dekoracje, lecz niezbędne do zrozumienia życia na tym obszarze po zniszczeniu miasta.
Ślady z zachodniej części kompleksu
W zachodniej części Casa dei Mosaici Geometrici, na poziomie -1, kilka elementów sugeruje mieszkalne ponowne wykorzystanie przestrzeni po erupcji. W pomieszczeniu 28 znajduje się między innymi wiele okrągłych otworów przeznaczonych na słupy. Ich rozmieszczenie, skupione wzdłuż wschodniej strony pomieszczenia, może odpowiadać instalacji drewnianej konstrukcji.
Archeolodzy przypuszczają, że mogła się tam znajdować półka. Ostrożność jest konieczna, ponieważ pozostałości nie pozwalają na pełne odtworzenie wyposażenia. Skupienie otworów, ich kształt oraz obecność fragmentów zwęglonego drewna w ich wypełnisku tworzą jednak spójny zespół przesłanek zgodny z funkcjonalną instalacją w tej ponownie użytkowanej przestrzeni.
W centrum pomieszczenia 28 duży czworokątny otwór dostarcza innej wskazówki. Zinterpretowano go jako gniazdo drewnianego słupa nośnego. Mógł on podtrzymywać podłogę albo samo przykrycie pomieszczenia. Hipoteza ta pokazuje, że ponowne użytkowanie nie polegało wyłącznie na wykorzystaniu zachowanych murów, lecz mogło również wymagać ingerencji konstrukcyjnych, aby przestrzenie znów nadawały się do zamieszkania lub użytkowania.
Co mówią wypełniska otworów
Wypełniska otworów po słupach dostarczyły kilku kategorii materiału. Znajdowały się w nich fragmenty zwęglonego drewna, ceramika przeznaczona do kontaktu z ogniem oraz fragment afrykańskiej sigillaty. Każdy z tych elementów z osobna jest nieliczny. Razem wskazują jednak na obecność po erupcji z 79 roku n.e. i wzmacniają interpretację późniejszego użytkowania domu.
Ceramika do gotowania odnosi się do czynności związanych z ogniem i przygotowywaniem żywności, natomiast zwęglone drewno zachowuje ślad konstrukcji, które zniknęły w swojej pierwotnej formie. Fragment afrykańskiej sigillaty również stanowi materialny punkt odniesienia dla późniejszego użytkowania. Źródło podkreśla jednak ograniczony charakter tego zespołu, co skłania do rozróżnienia między ustalonymi obserwacjami a proponowanymi rekonstrukcjami.
Połączenie tych elementów pozwala odtworzyć sekwencję, a nie pojedyncze wydarzenie. Dom został ponownie zajęty, przystosowany i wykorzystywany przez dłuższy czas. Ślady nie opisują jednorazowego wtargnięcia do zrujnowanego budynku, lecz serię działań towarzyszących stopniowej przemianie przestrzeni po katastrofie.
Użytkowanie trwające przez kilka stuleci
Ślady z Casa dei Mosaici Geometrici wpisują się w szeroką chronologię. Aktywności po erupcji rozwijały się stopniowo aż do połowy V wieku n.e. Czas trwania jest jednym z najbardziej konkretnych ustaleń badania: pokazuje, że zmiany funkcji nie można ograniczyć do jednej fazy następującej bezpośrednio po erupcji.
Instalacje związane z gotowaniem, mieleniem i przechowywaniem wskazują na powtarzające się potrzeby. Sugerują, że przestrzenie włączono do organizacji codziennego życia, a ich funkcje mogły zmieniać się zależnie od mieszkańców i okresu. Domy Insula Meridionalis jawią się więc jako struktury możliwe do ponownego wykorzystania, zdolne przyjąć nowe praktyki mimo zaniku pierwotnego kontekstu.
Interpretacja ta opiera się na skromnych śladach: otworach po słupach, zwęglonych fragmentach, ceramice i instalacjach bezpośrednio związanych z działalnością. Ich znaczenie wynika z połączenia oraz lokalizacji w pomieszczeniach. Badanie łączy zatem przemiany architektoniczne z gestami codziennego życia, śledząc sposób, w jaki dawny dom staje się przestrzenią dostosowaną do nowych zastosowań.
Od późnej starożytności do czasu pamięci
Tytuł badania umieszcza je między końcem starożytności a renesansem. Szczegółowe elementy przedstawione w publikacji dotyczą przede wszystkim późnoantycznego ponownego użytkowania Casa dei Mosaici Geometrici, z rozwojem aktywności aż do połowy V wieku. Związek z renesansem wynika z ogólnych ram artykułu, lecz zaprezentowane tu obserwacje koncentrują się głównie na zastosowaniach po erupcji i na instalacjach zidentyfikowanych w domu.
Prace w Insula Meridionalis obejmują przedsięwzięcie związane z zabezpieczeniem, konsolidacją i restauracją obszaru między Świątynią Wenus a Forum Trójkątnym, w Regio VIII, insulae 1, 2 i 7. Odkrycia z Casa dei Mosaici Geometrici są częścią tej trwającej interwencji i pokazują, jak prace nad konstrukcjami mogą dostarczać nowych danych archeologicznych o okresach następujących po erupcji.
W Pompejach obraz miasta zatrzymanego w 79 roku n.e. uzupełnia więc obraz miejsca ponownie zajętego i przekształconego. W pomieszczeniu 28 słupy, zwęglone drewno oraz wyposażenie związane z działalnością domową uwidaczniają tę ciągłość. Casa dei Mosaici Geometrici zachowuje tym samym pamięć o kolejnych sposobach użytkowania, od rzymskiego domu po zajęcia, które ponownie włączyły jego ruiny do życia.
Źródła: pompeiisites.org · pompeiisites.org