ZooParc de Beauval: wyjątkowe zamknięcie dla zwiedzających w dniach 10 i 11 października 2026 r.

Międzynarodowe obchody przypominające o zagrożeniu wielkich małp

Każdego roku 24 września Światowy Dzień Goryla zachęca opinię publiczną do zwrócenia szczególnej uwagi na afrykańskie małpy człekokształtne oraz na niezwykłą kruchość ich naturalnych siedlisk. Ta symboliczna data ma na celu zintensyfikowanie działań uświadamiających wokół dwóch gatunków występujących na tym kontynencie: goryla wschodniego i goryla zachodniego, z których każdy dzieli się na dwa odrębne podgatunki. Wśród nich znajduje się zachodni goryl nizinny – emblematyczny podgatunek, który jest przedmiotem nieustannej troski w ramach europejskich i światowych programów zoologicznych.

W ZooParc de Beauval wydarzenie to pozwala rzucić światło na status ekologiczny tych naczelnych, a także na liczne zagrożenia wiszące nad ich przetrwaniem w sercu lasów równikowych. Dzikie populacje podlegają bowiem bezpośredniej presji, która osłabia liczebność tych zwierząt, co uzasadnia skoordynowaną międzynarodową mobilizację na rzecz powstrzymania ich wyginięcia.

Rola ekologiczna i niezwykłe zachowania w sercu lasów równikowych

Goryle żyją głównie w tropikalnych lasach Afryki Równikowej, zasiedlając zarówno obszary nizinne, jak i pasma górskie. Rozmieszczenie geograficzne różni się wyraźnie w zależności od gatunku: goryle zachodnie zamieszkują przeważnie lasy Gabonu, Kamerunu i Republiki Konga, podczas gdy goryle wschodnie występują w Demokratycznej Republice Konga, Rwandzie i Ugandzie.

Ich dieta ma charakter głównie roślinny, chociaż jej dokładny skład zależy bezpośrednio od cech środowiska leśnego. W przypadku zachodniego goryla nizinnego owoce stanowią przeważającą część codziennych posiłków, natomiast goryle górskie żywią się przede wszystkim liśćmi, łodygami i młodymi pędami. Rozsiewając nasiona pochodzące ze spożywanych owoców, goryle odgrywają kluczową rolę w naturalnej regeneracji oraz odnawianiu koron drzew.

Mimo imponującej budowy ciała goryle potrafią wspinać się na drzewa z dużą zwinnością, szczególnie osobniki najmłodsze, których mniejsza waga ułatwia wchodzenie na gałęzie. Na czas odpoczynku budują gniazda z gałęzi i splecionych liści, zakładane bezpośrednio na ziemi lub konstruowane na wysokości. Ponadto u niektórych osobników zaobserwowano zdolność do posługiwania się narzędziami, na przykład używanie kija do sprawdzania głębokości strumienia przed wejściem do wody.

Pod względem społecznym klasyczna struktura skupia się wokół dorosłego samca, którego sierść na grzbiecie siwieje z biegiem lat, co przyniosło mu powszechny przydomek srebrnogrzbietego. Ten przewodnik grupy czuwa zazwyczaj nad kilkoma samicami i ich potomstwem w strukturze określanej jako harem, lecz w naturze spotyka się również grupy składające się wyłącznie z samotnych samców. Komunikacja opiera się na szerokim wachlarzu wokalizacji, mimiki i skodyfikowanych postaw ciała, nie zapominając o charakterystycznym uderzaniu w klatkę piersiową, które pozwala samcom manifestować siłę i wywierać na sobie wrażenie na odległość.

Krytyczny stan zagrożenia potęgowany przez bardzo powolny cykl reprodukcyjny

Wnioski wyciągane przez międzynarodową społeczność naukową pozostają alarmujące: oba gatunki goryli, zarówno wschodni, jak i zachodni, figurują w kategorii krytycznie zagrożony na Czerwonej Liście IUCN. W skali podgatunków budzącą nadzieję odmianą jest sytuacja goryla górskiego, którego status obniżono w 2018 roku do kategorii zagrożony dzięki wymiernym efektom inicjatyw ochronnych, nawet jeśli ten pozytywny trend nie gwarantuje jeszcze trwałej stabilności jego przyszłości.

Czynniki spadku liczebności są liczne i bezpośrednio związane z działalnością człowieka. Wylesianie oraz postępująca fragmentacja kompleksów leśnych, wywoływane ekspansją rolniczą, pozyskiwaniem drewna i działalnością górniczą, pozbawiają grupy źródeł pożywienia i ograniczają korytarze migracyjne. Do tej degradacji środowiska dochodzi plaga kłusownictwa i nielegalnego handlu dzikimi zwierzętami, a także gwałtowne kryzysy sanitarne. Epidemie wirusa Ebola w dramatyczny sposób zdziesiątkowały niektóre populacje goryli zachodnich.

Tę niezwykle trudną sytuację potęguje skrajnie powolna biologia rozrodu. Samice osiągają dojrzałość płciową późno i rodzą tylko jedno młode po ciąży trwającej około ośmiu i pół miesiąca. Matka zapewnia wychowanie i opiekę swojemu potomkowi przez kilka lat, co sprawia, że odstęp między porodami wynosi około czterech lat. To powolne tempo reprodukcji uniemożliwia szybkie odtworzenie przetrzebionej populacji, czyniąc niezbędnym zaangażowanie ochronne zaplanowane na bardzo długi okres.

Zaangażowanie Beauval Nature: fotopułapki i sukces na skalę światową

W obliczu tych zagrożeń stowarzyszenie Beauval Nature realizuje istotne programy terenowe. Od marca 2021 roku ściśle współpracuje z organizacją HELP Congo w sercu Parku Narodowego Conkouati-Douli w Republice Konga. Ten chroniony obszar jest domem dla bogatej, choć zagrożonej bioróżnorodności, wśród której żyje zachodni goryl nizinny.

W tym kongijskim rezerwacie w sposób metodyczny rozmieszczono fotopułapki, aby zapewnić regularny monitoring fauny i pogłębić wiedzę naukową o poszczególnych gatunkach. Równolegle z inwentaryzacjami specjaliści prowadzą ukierunkowane badania oraz organizują kampanie edukacyjne i akcje na rzecz świadomości ekologicznej wśród lokalnych społeczności.

ZooParc de Beauval i Beauval Nature prowadzą również od wielu lat długofalową współpracę z Fundacją Aspinall. To wspólne partnerstwo zaowocowało w spektakularny sposób w 2019 roku reintrodukcją do środowiska naturalnego w Gabonie dwóch samic urodzonych w Beauval: Mayombe i Kuimby.

Wydarzenie to zyskało historyczny wymiar w nocy z 13 na 14 czerwca 2021 roku, kiedy samica Mayombe wydała na świat małą córkę o imieniu Taàli, co w języku bateke oznacza „nadzieję”. Urodzona ze związku dwojga rodziców, którzy przyszli na świat w ogrodach zoologicznych, a następnie powrócili do życia w naturze, Taàli stanowi absolutny precedens w skali światowej i ważny kamień milowy w ochronie gatunku. Zespoły nieustannie zapewniają uważny monitoring Mayombe, Djongo i ich potomstwa.

Grupa jedenastu goryli podzielona na dwie struktury socjalne w ZooParc

Na terenie ZooParc de Beauval zwiedzający mogą obserwować grupę jedenastu goryli celowo podzieloną na dwie odrębne grupy socjalne, odzwierciedlające naturalne wzorce zachowań spotykane w przyrodzie. Z jednej strony funkcjonuje grupa hodowlana składająca się z pięciu osobników pod przewodnictwem dominującego samca Euro, któremu towarzyszą cztery samice: Kabinda, Sheila, Sawa i Anandi.

Z drugiej strony wyspa kawalerów gości wyłącznie męską społeczność liczącą sześć osobników. Przewodzi jej dorosły samiec Asato, dzielący przestrzeń z pięcioma własnymi synami: Mapenzim, Yambą, Kiwano, M'Baku i Kovangą. Cała piątka przyszła na świat w ZooParc w latach 2010–2019, tak jak młody M'Baku urodzony w 2018 roku.

Życie Asato i jego synów na wyspie kawalerów: ciekawostki i adopcja na odległość

Codzienność Asato na jego wyspie budzi ogromną sympatię ze strony publiczności oraz opiekunów zwierząt. Pielęgniarze zaznaczają, że aby dostrzec go podczas wizyty, wystarczy spojrzeć w stronę fasady budynku lub w okolice groty naprzeciwko Wyspy Pelikanów – dwóch miejsc, które szczególnie sobie upodobał. Uznawany za wielkiego łasucha, Asato wykazuje wyraźną słabość do pomidorów oraz gotowanych batatów.

Od czasu przeniesienia na wyspę kawalerów obserwatorzy uważają go za spokojniejszego, uwolnionego od stałego nadzorowania licznego haremu. Ten wielkoduszny ojciec pozostaje jednak niezwykle opiekuńczy wobec synów, dbając zwłaszcza o najmłodszych, M'Baku i Kovangę, i nie wahając się interweniować w razie sprzeczki, by bronić słabszych. Jego synowie często szukają z nim kontaktu, choć relacje zmieniają się w miarę jak dorastają: Kiwano, najbardziej niezależny z rodzeństwa, regularnie urządza pokazy siły, które Asato toleruje z umiarkowanym entuzjazmem.

Aby wesprzeć projekty badawcze i ochronne prowadzone przez Beauval Nature, istnieje możliwość objęcia Asato patronatem już od 20 euro na okres jednego roku. Inicjatywa ta daje możliwość nawiązania wyjątkowej więzi z tym osobnikiem, a jednocześnie pomaga finansować działania terenowe niezbędne dla przetrwania goryli.

Działania obywatelskie i recykling koltanu: jak pomóc na własną rękę

Ochrona goryli nie zależy wyłącznie od projektów naukowych w Afryce; opiera się także na konkretnych nawykach każdego z nas. Wpływ technologii mobilnej stanowi jedno z głównych wyzwań: telefony komórkowe zawierają między innymi koltan – minerał, którego wydobycie przyczynia się bezpośrednio do niszczenia lasów równikowych. Oddawanie do recyklingu starych urządzeń elektronicznych pozwala na ponowne wykorzystanie kluczowych komponentów i zmniejsza zapotrzebowanie na wydobycie nowych surowców.

W ZooParc de Beauval znajduje się punkt zbiórki zużytych telefonów komórkowych i tabletów, zlokalizowany przy południowym wejściu do parku przed kasami biletowymi. Od momentu wdrożenia tego rozwiązania w 2011 roku, dzięki bezpośredniemu zaangażowaniu odwiedzających, udało się przekazać do recyklingu ponad 14 000 telefonów i tabletów.

Na co dzień każdy może wspierać ochronę wielkich małp poprzez odpowiedzialne zakupy, na przykład systematyczny wybór wyrobów z drewna lub papieru posiadających certyfikat FSC, a także unikanie przedwczesnej wymiany sprzętu elektronicznego. Pomoc finansowa w formie darowizn na rzecz Beauval Nature, wirtualna adopcja Asato czy po prostu dzielenie się rzetelnymi informacjami stanowią skuteczne sposoby na zabezpieczenie przyszłości goryli.